ગુજરાતની 108 EMS દ્વારા દિવાળીના પાંચ દિવસમાં 28,129 ઈમર્જન્સી કોલ્સ સફળતાપૂર્વક હેન્ડલ કરવાની સિદ્ધિ ખરેખર પ્રશંસનીય અને જીવનરક્ષક છે. સામાન્ય દિવસોની સરેરાશ (4825)ની તુલનામાં આ સમયગાળામાં 16.59% નો નોંધપાત્ર વધારો (સરેરાશ 5626) દર્શાવે છે કે 108ની ટીમે વધેલા ભારણ અને તણાવ હેઠળ પણ ઉત્કૃષ્ટ કાર્યક્ષમતા જાળવી રાખી. ખાસ કરીને, નૂતન વર્ષના દિવસે 5874 ઈમર્જન્સી કોલ્સ હેન્ડલ કરીને નવો રેકોર્ડ બનાવવો એ તેમના સમર્પણ, તાલીમ અને ટેકનોલોજીકલ સજ્જતાની સાબિતી છે.
જોકે, આ આંકડાની બીજી બાજુએ એક ગંભીર ચિત્ર છુપાયેલું છે, જે માત્ર ‘સિદ્ધિ’ ગણીને અવગણી શકાય નહીં.
વધતી ગંભીર સ્થિતિ અને તેના મૂળ કારણો
પાંચ દિવસમાં ઈમર્જન્સી કોલ્સમાં થયેલો 16.59% નો વધારો માત્ર ‘વધેલી કામગીરી’ નથી, પરંતુ રાજ્યમાં અકસ્માતો, ઘટનાઓ અને તબીબી કટોકટીની ગંભીરતા અને ફ્રિક્વન્સીમાં થયેલા વધારાનું પ્રતિબિંબ છે.
1. તહેવારોમાં અકસ્માતો અને ઘટનાઓ:
તહેવારો દરમિયાન ઈમર્જન્સીમાં વધારો થવાના મુખ્ય કારણો આ મુજબ હોઈ શકે:
- * માર્ગ અકસ્માતો (RTA): દિવાળીની રજાઓમાં લોકોની અવરજવર વધે છે, જેના કારણે માર્ગ અકસ્માતોની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
- * બાળકોમાં ઇજા: ફટાકડાના કારણે દાઝી જવાના કે આંખમાં ઈજા થવાના બનાવો.
- * ખોરાકીય ગરબડ: તહેવારોમાં ભારે ભોજન કે અનિયમિતતાને કારણે પેટ સંબંધી ઈમર્જન્સી.
- * અન્ય તબીબી કટોકટી: અન્ય ઇમરજન્સી સેવાઓ ઓછી હોવાથી ૧૦૮ પર દબાણ વધે છે.
2. લોકોનું મનસ્વી વલણ:
આ ગંભીરતાના મૂળમાં લોકોનું અમુક અંશે મનસ્વી અને બેદરકાર વલણ પણ જવાબદાર છે:
- * નિયમોની અવગણના: ટ્રાફિકના નિયમોનું ઉલ્લંઘન, બેફામ ડ્રાઇવિંગ, કે બેફામ ફટાકડા ફોડવા.
- * સાવચેતીનો અભાવ: તહેવારની ધૂનમાં સલામતીના મૂળભૂત નિયમોનું પાલન ન કરવું.
- * ૧૦૮ પર બિનજરૂરી કોલ્સ: અમુક કિસ્સાઓમાં, ગંભીર ન હોય તેવી પરિસ્થિતિઓ માટે પણ ૧૦૮ નો સંપર્ક કરવો.
આ આંકડાઓ એક સંકેત આપે છે કે ૧૦૮ની ક્ષમતા વધારવી જરૂરી છે, સાથે જ લોકોમાં જાગૃતિ અને જવાબદાર વર્તન લાવવું પણ એટલું જ અગત્યનું છે, જેથી ઈમર્જન્સીની સંખ્યાને જ મૂળમાંથી ઘટાડી શકાય.
પ્રેસનોટ દર્શાવે છે કે ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય વિભાગનું વલણ સહાયક અને પ્રોત્સાહક રહ્યું છે, જે 108 EMS ની સફળતાનું મુખ્ય કારણ છે.
* ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ: લોકેશન બેઝ્ડ સર્વિસ, ઓટોમેટિક એમ્બ્યુલન્સ અસાઇનમેન્ટ, અને રિયલ ટાઈમ ડીવીએશન એલર્ટ સિસ્ટમ જેવી અદ્યતન સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરીને વધેલા કેસ છતાં સેવા ગુણવત્તા જાળવી રાખવી. આ ટેકનોલોજી અપનાવવાની સ્વતંત્રતા સરકારે આપી છે.
* PPP મોડેલની સફળતા: EMRI દ્વારા Public-Private Partnership (PPP) મોડેલમાં “જીવન બચાવવાની અવિરત સેવા”ના ધ્યેય સાથે કાર્યરત રહેવું.
* પ્રોત્સાહન: સરકાર દ્વારા ટીમને “કોલ ઓફ ડ્યુટીથી આગળ જઈ શ્રેષ્ઠ સેવા આપવા” માટે સતત પ્રોત્સાહિત કરવું.
સરકારની પ્રશંસા વચ્ચે એ નોંધવું જરૂરી છે કે ઈમર્જન્સીની સંખ્યામાં વધારો માત્ર 108ની સફળતાની કહાની નથી. તે જાહેર આરોગ્ય અને સુરક્ષાના માળખામાં રહેલી ખામીઓ તરફ પણ ધ્યાન દોરે છે. જો ઈમર્જન્સીની સંખ્યામાં સતત વધારો થતો રહે, તો ભવિષ્યમાં માત્ર 108ની ક્ષમતા વધારવી પૂરતી નહીં રહે. સરકારે નિવારક પગલાં (Preventive Measures) પર વધુ ધ્યાન આપવું પડશે, જેમ કે:
* માર્ગ સલામતીના નિયમોનું સખત પાલન કરાવવું.
* તહેવારોમાં વધુ જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવા.
* હોસ્પિટલોમાં ઈમર્જન્સી બેડ અને સ્ટાફની ક્ષમતા વધારવી, જેથી 108 દ્વારા પહોંચાડાયેલા દર્દીઓને તુરંત સારવાર મળી શકે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, 108 EMS ની આ કામગીરી માનવતા અને સમર્પણની જીવંત મશાલ સમાન છે. EMTs, પાઇલોટ્સ અને EROs ની મહેનત પ્રત્યે સન્માન છે. પરંતુ, આ આંકડા આપણને યાદ અપાવે છે કે જ્યારે એક બાજુ 108ની ટીમ જીવન બચાવવા માટે સતત દોડી રહી છે, ત્યારે બીજી બાજુ સમાજે ગંભીરતા અને જોખમને ટાળવા માટે વધુ સભાન થવાની તાતી જરૂર છે. આ સિદ્ધિની ઉજવણી કરવા કરતા, આપણે ઈમર્જન્સીમાં થયેલા વધારાની ગંભીરતાને પણ ધ્યાનમાં લેવી પડશે.
