Namib Desert : જ્યાં રેતીએ છુપાવ્યો 500 વર્ષ જૂનો વૈશ્વિક વેપારનો ઇતિહાસ!
વિશ્વના સૌથી સૂકા રણમાં દટાયેલું એક જહાજ! આ સાંભળીને આશ્ચર્ય થાય છે, પરંતુ આ હકીકત છે. આ ઘટનાએ પુરાતત્વવિદોને સ્તબ્ધ કરી દીધા છે. Namibiaના નિર્જન સ્પેરગેબિયેટ (Sperrgebiet) વિસ્તારમાં, જે એક સમયે હીરાની ખાણકામ માટે પ્રતિબંધિત હતો, ત્યાં 2008 માં એક અણધારી શોધ થઈ. આફ્રિકન જમીન પરથી મળેલો આ 16મી સદીનો સૌથી સંપૂર્ણ જહાજનો કાટમાળ હતો.
All Photos Credit: Dieter Noli
આ જહાજની ઓળખ ‘બોમ જીસસ’ (Bom Jesus) તરીકે થઈ, જે પોર્ટુગીઝ કારાક (Portuguese carrack) હતું. તે 1533 માં ભારત તરફની વેપારી યાત્રા દરમિયાન ખોવાઈ ગયું હતું. લગભગ પાંચ સદીઓ સુધી તે રેતીના સ્તરો નીચે દટાયેલું રહ્યું.
All Photos Credit: Dieter Noli
ભારત સાથેનું કનેક્શન: આ જહાજ પોર્ટુગલના વિશાળ દરિયાઈ સામ્રાજ્યનો ભાગ હતું અને ‘ડિસ્કવરી યુગ’ની ચરમસીમા પર લિસ્બનથી ભારત જવા રવાના થયું હતું.
All Photos Credit: Dieter Noli
હીરાના ખાણિયાઓને લાકડાના ટુકડા અને ઓક્સિડાઇઝ્ડ ધાતુના અવશેષો મળ્યા, અને તે પછી જે ખોદકામ થયું, તેણે વહેલા વૈશ્વિક વેપાર (Early Global Trade) વિશેના વિદ્વાનોના જ્ઞાનને બદલી નાખ્યું.
All Photos Credit: Dieter Noli
પુરાતત્વવિદોએ જહાજના કાટમાળમાંથી 2,000થી વધુ સોનાના સિક્કા, હાથીદાંતના દાંત, તાંબાના ઇંગોટ્સ, શસ્ત્રો અને નેવિગેશન માટેના સાધનો શોધી કાઢ્યા.
સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ હતી કે આ બધી વસ્તુઓ અકલ્પનીય રીતે સારી સ્થિતિમાં સાચવેલી હતી.
- સોનું અને સિક્કા: 2,000 થી વધુ સોનાના સિક્કા, જે 16મી સદીના યુરોપીયન વેપારમાં જર્મન બેંકિંગ રાજવંશ Fugger family ના નાણાંનું પ્રતિબિંબ છે.
- વેપારી માલ: હાથીદાંતના દાંત અને તાંબાના ઇંગોટ્સ.
- અન્ય વસ્તુઓ: શસ્ત્રો, નેવિગેશન ટૂલ્સ, અને સૌથી નાજુક ગણાતા કાપડ અને દોરડા જેવી વસ્તુઓ પણ અકબંધ મળી.
બોમ જીસસ માત્ર સમુદ્રનું શિકાર નહોતું, પરંતુ તે લિસબન, પશ્ચિમ આફ્રિકા અને ભારત વચ્ચેના જટિલ આંતરખંડીય વાણિજ્ય નેટવર્કનું જીવંત પ્રતીક છે.
બોમ જીસસ ની શોધ અને તેનું કાયદાકીય સંચાલન આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારનું દુર્લભ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. UNESCO ના સંમેલન મુજબ, આ જહાજનો સંપૂર્ણ હવાલો નેમિબિયા પાસે છે. પોર્ટુગલ, સંધિ પર સહી કરનાર દેશ હોવા છતાં, તેના પર માલિકીનો દાવો કરવાનું નકારી કાઢ્યું છે.
ઇતિહાસકારોએ આ નિર્ણયને વસાહતી પછીના વિશ્વમાં નૈતિક વારસાની નીતિ તરફનું રચનાત્મક પગલું ગણાવ્યું. નેમિબિયા હવે આ કિંમતી કલાકૃતિઓને જાહેર જનતા માટે ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે એક સમર્પિત દરિયાઈ સંગ્રહાલય (Maritime Museum) સ્થાપિત કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
સ્કેલેટન કોસ્ટ (Skeleton Coast) ભલે જહાજોને ગળી જવાનું નામ ધરાવતી હોય, પરંતુ બોમ જીસસ ને તેમણે જ બચાવી રાખ્યું હતું. સદીઓથી પવનથી ઉડી આવેલી રેતીના ઢગલા પૂર્વ તરફ આગળ વધ્યા અને જહાજને દફનાવી દીધું, તેને કુદરતી સડો અને માનવીય દખલગીરીથી સુરક્ષિત કર્યું.
આ શોધ પ્રારંભિક સંશોધન અને વૈશ્વિક વેપાર વિશેની ધારણાઓને વધુ મજબૂતી પ્રદાન કરે છે. જે દર્શાવે છે કે ઇતિહાસની સૌથી આકર્ષક કથાઓ હંમેશા સમુદ્રમાંથી જ નહીં—પરંતુ રણની રેતી માંથી પણ બહાર આવી શકે છે.
આ 500 વર્ષ જૂની ટાઇમ કેપ્સુલ વિશે તમારું શું માનવું છે? શું તમે નેમિબિયા જઈને આ ખજાનો જોવાનું પસંદ કરશો?
