આજે અમે એક એવા આર્થિક વિરોધાભાસનું વિશ્લેષણ કરવા જઈ રહ્યા છીએ જે સીધો સામાન્ય માણસના ખિસ્સા સાથે જોડાયેલો છે અને સવાલ ઊભો કરે છે કે શું સરકારે અત્યાર સુધી ઊંચા ટેક્સ દ્વારા પ્રજા પર બિનજરૂરી બોજ નાખ્યો હતો?
કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં (સપ્ટેમ્બર 2025માં) GST દરોમાં મોટા પાયે ઘટાડો કરીને 12% અને 28% ના સ્લેબને નાબૂદ કર્યા અને મોટાભાગની વસ્તુઓને 5% અને 18% ના મુખ્ય સ્લેબમાં લાવી દીધી છે.
સાબુ, ટૂથપેસ્ટ, AC, TV, અને નાની કાર જેવી સામાન્ય વપરાશની અસંખ્ય વસ્તુઓ પરનો GST દર ઘટાડી દેવાયો છે. તર્ક એવો હતો કે ટેક્સ ઘટશે તો આવક ઘટશે.
પરંતુ, આશ્ચર્યજનક રીતે, સરકારે રજૂ કરેલા સત્તાવાર આંકડાઓ મુજબ, GST ની આવક ઘટી નથી, પણ વધી છે! ઓક્ટોબર 2025 માં કુલ GST કલેક્શન ₹ 1,95,936 કરોડ થયું, જે ગયા વર્ષના ઓક્ટોબર મહિનાની તુલનામાં 4.6% વધારે છે.
ઊંચા દરનો પ્રજા પરનો માર અને તિજોરી ભરવાનો ખેલ
આ આંકડાઓ એક ગંભીર સવાલ ઊભો કરે છે: જો GST ના દર ઘટાડ્યા પછી પણ સરકારની આવક વધી શકે છે, તો પહેલાં જે 28% અને 12% ના ઊંચા દર હતા તે પ્રજા માટે કેટલો મોટો અને બિનજરૂરી આર્થિક બોજ હતા?
જીવન જરૂરિયાતની વસ્તુઓ, જે સામાન્ય માણસ દરરોજ વાપરે છે, તેના પર અગાઉ 12% કે 18% GST લાગતો હતો, જે હવે ઘટાડીને 5% કરી દેવાયો છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર અત્યાર સુધી ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ પાસેથી ઊંચો ટેક્સ વસૂલી રહી હતી.
28% જેવો ઊંચો દર (જે હવે 18% કરાયો છે) એ દર્શાવે છે કે સરકારી તિજોરી ભરવા માટે વૈભવી વસ્તુઓ ઉપરાંત અન્ય ઘણી વસ્તુઓને ઊંચા ટેક્સ સ્લેબમાં રાખવામાં આવી હતી, જેનાથી લાખો પરિવારો પર મોટો આર્થિક બોજ પડતો હતો.
આવક વધવાના બે કારણો છે: ટેક્સ ઘટતા લોકોએ વધુ ખરીદી કરી (ઉત્પાદન વપરાશમાં વધારો), અને ટેક્સ ઓછો થતા ચોરી ઓછી થઈ અને પાલન વધ્યું. આ સાબિત કરે છે કે નીચા દર વધુ અસરકારક છે અને ઊંચા દર માત્ર દંડ સમાન હતા, જે પ્રજાની ખરીદશક્તિને સીધી અસર કરતા હતા.
સરકારે રજૂ કરેલ વિગતો મુજબ રાજ્યવાર આવક અને ગુજરાતનું વિશ્લેષણ
મહારાષ્ટ્ર……₹49,656 કરોડ સાથે 4% નો વધારો
ઉત્તર પ્રદેશ…₹48,024 કરોડ સાથે -1% નો ઘટાડો
તમિલનાડુ….₹45,014 કરોડ સાથે 1% નો વધારો
ગુજરાત……₹34,142 કરોડ સાથે 3% નો વધારો
આ આંકડાઓ ‘પોસ્ટ-સેટલમેન્ટ SGST અને IGST ના SGST ભાગ’ પર આધારિત છે, જે રાજ્યને મળેલ ચોખ્ખી આવક દર્શાવે છે.
મોખરાના રાજ્યોમાં ગુજરાતનો નંબર: GSTની આવકના સંદર્ભમાં, ગુજરાત દેશના ટોચના રાજ્યોમાં ચોથા નંબર પર રહ્યું છે. પ્રથમ ત્રણ સ્થાનો પર મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ અને તમિલનાડુ છે.
અગાઉની તુલનાએ આવક:
ઓક્ટોબર 2025 માં ગુજરાતની કુલ આવક (પોસ્ટ-સેટલમેન્ટ) ₹34,142 કરોડ નોંધાઈ.
ઓક્ટોબર 2024 માં આ આવક ₹32,987 કરોડ હતી. જે બતાવે છે કે ગુજરાતમાં આવકની વૃદ્ધિ 3% રહી છે.
GST દરોમાં મોટા ઘટાડા છતાં ગુજરાતની આવકમાં 3% નો વધારો થવો એ સકારાત્મક સંકેત છે. જો કે, રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કુલ GST વૃદ્ધિ (4.6%) કરતાં ગુજરાતની રાજ્ય આવકની વૃદ્ધિ (3%) ઓછી રહી છે. આ દર્શાવે છે કે GST દરોમાં ઘટાડા પછી જે ગ્રાહક માંગ અને પાલન વધ્યું છે, તેનો લાભ અન્ય રાજ્યોની તુલનામાં ગુજરાતને થોડો ઓછો મળ્યો છે.
GST માં મોટી રાહત આપ્યા પછી પણ સરકારની આવક વધી છે. આ ડેટા સરકારની સફળતા તો દર્શાવે જ છે, પણ સાથે જ એક કડવું સત્ય પણ બહાર લાવે છે કે અત્યાર સુધી ગ્રાહકો ઊંચા ટેક્સનો અસહ્ય બોજ ઉઠાવી રહ્યા હતા. ગુજરાત જેવા ઔદ્યોગિક રાજ્યએ પણ 3% ની મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવી છે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી થોડું પાછળ રહેવું એ સંકેત આપે છે કે ગ્રાહક માંગના ઉછાળામાં અન્ય રાજ્યો ગુજરાત કરતાં આગળ રહ્યા છે.
