વલસાડ જિલ્લાના કપરાડા તાલુકામાં આવેલું કોલવેરા ગામ ગુજરાતનું એક છૂપું રત્ન છે, જે પ્રકૃતિની ગોદમાં ખીલે છે. કોલવેરા ડુંગર, જ્યાંથી પવિત્ર કોલક નદી ઉદ્દભવે છે, તે માત્ર નૈસર્ગિક સૌંદર્યનું આગવું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ આદિવાસીઓની આસ્થા અને સંસ્કૃતિનું પણ પ્રતીક છે. ગુજરાતના પ્રવાસન નકશા પર ઝળકતું આ નવું હિલ સ્ટેશન પ્રવાસીઓનું દિલ જીતી રહ્યું છે, પરંતુ તેની સાથે પર્યાવરણીય પડકારો, સ્થાનિકોની ચિંતાઓ અને વિકાસની અડચણો પણ ઉભી થઈ રહી છે. આ લેખમાં જાણીએ કોલવેરા-કોલકની પવિત્ર યાત્રા, તેની આગવી વિશેષતાઓ અને ભવિષ્યની આશાઓ વિશે.
કોલવેરા ડુંગર: જીવનદાયી કોલક નદીનો ઉદ્દગમ….
કોલવેરા ડુંગરમાંથી નીકળતી કોલક નદી દક્ષિણ ગુજરાતની જીવનરેખા છે. સ્થાનિક લોકવાયકા અનુસાર, એક ઉંદરે ડુંગરમાં દર કોતર્યો, જેમાંથી નીકળેલું નિર્મળ પાણી આજે 50 કિલોમીટરની સફર કાપી અરબી સમુદ્રમાં ભળે છે. આ નદીનું ઉદ્દગમ સ્થળ એટલું શુદ્ધ છે કે પ્રવાસીઓ અહીંના નીરનો સ્વાદ માણવા ઉમટે છે. જોકે, વાપીના ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણથી આ નદીની પવિત્રતા જોખમમાં છે. સ્થાનિકો અને પર્યાવરણવાદીઓ સરકાર પાસે આ નદીને બચાવવા કડક પગલાંની માગ કરી રહ્યા છે.
પ્રવાસનનું નવું રત્ન: કોલવેરા હિલ સ્ટેશન…..
ગુજરાતના પ્રવાસન વિભાગે કોલવેરા ડુંગરને હિલ સ્ટેશન તરીકે વિકસાવવાનું શરૂ કર્યું છે. 80 લાખ રૂપિયાના ખર્ચે બનાવેલો ડામર રોડ, પીવાના પાણીની સુવિધા અને અન્ય સંસાધનો આ સ્થળને શિમલા-મનાલી જેવો અનુભવ આપે છે. ચોમાસામાં વાદળોની વચ્ચે ખોવાયેલો આ ડુંગર, ઝરણાંઓ અને લીલોતરી હરિયાળીથી પ્રવાસીઓને મોહિત કરે છે. સ્થાનિકોના જણાવ્યા પ્રમાણે, સ્વચ્છ હવામાં કોલવેરાની ટોચ પરથી વિલ્સન હિલ, સાપુતારા, ત્રંબકેશ્વર અને અરબી સમુદ્રનો નજારો જોવા મળે છે, જે આ સ્થળને દક્ષિણ ગુજરાતનો સૌથી ઊંચો ડુંગર હોવાનો દાવો મજબૂત કરે છે.
આદિવાસી આસ્થાનું પવિત્ર કેન્દ્ર: માવલી માતાનું દેવસ્થાનક…..
કોલવેરા ડુંગર આદિવાસી સમાજ માટે માત્ર નૈસર્ગિક સ્થળ નથી, પરંતુ માવલી માતાજીનું પવિત્ર દેવસ્થાનક છે. દર પાંચ વર્ષે યોજાતી સાત દિવસની પૂજામાં ગામલોકો ભજન-કીર્તન અને અખંડ કથા-ધૂન દ્વારા માતાના આશીર્વાદ મેળવે છે. લોકવાયકા અનુસાર, પર્વતની ટોચ પર અધૂરો મંદિરનો પાયો દેવોના અધૂરા કાર્યનું પ્રતીક છે, જે આદિવાસી આસ્થાને વધુ ગાઢ બનાવે છે. પરંતુ, પ્રવાસીઓની ભીડથી અનૈતિક પ્રવૃત્તિઓ વધી છે, જે સ્થાનિકોની લાગણીને ઠેસ પહોંચાડે છે. તેઓ દેવસ્થાનકની પવિત્રતા જાળવવા સુરક્ષા અને જાગૃતિની માગ કરે છે.
પડકારો: પ્રદૂષણ, જોખમી રસ્તા અને વન વિભાગની શંકાઓ……
1. નદીનું પ્રદૂષણ: વાપી GIDC અને ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગોના રાસાયણિક કચરાથી કોલક નદી દૂષિત થઈ રહી છે. ગામલોકો આ પવિત્ર નદીને બચાવવા સરકારી હસ્તક્ષેપની માગ કરે છે.
2. જોખમી રસ્તો: કોલવેરા હિલ સ્ટેશન સુધીનો સાંકડો, ઢાળવાળો રસ્તો પ્રવાસીઓ માટે જોખમી છે. બે વાહનોનું પસાર થવું મુશ્કેલ હોવાથી અકસ્માતનો ભય રહે છે. સ્થાનિકો રસ્તો પહોળો કરવા અથવા વન-વે કરવાની માગ કરે છે.
3. વન વિભાગની શંકાસ્પદ ભૂમિકા: પ્રવાસન વિભાગે કોલવેરાને હિલ સ્ટેશન જાહેર કર્યા બાદ વન વિભાગે 20,000 વૃક્ષોના વાવેતરની ઝુંબેશ શરૂ કરી, જેની પારદર્શિતા પર સ્થાનિકો શંકા વ્યક્ત કરે છે. વર્ષો સુધી ઉપેક્ષિત આ ડુંગર પર અચાનક ઝુંબેશ શા માટે, એ પ્રશ્ન ઉભો થાય છે.
4. રોકાણનો ખેલ: વિલ્સન હિલ આસપાસ અનેક અધિકારીઓ, ઉદ્યોગકારોએ મોટાપાયે રોકાણ કર્યું છે. કોલવેરા આ રોકાણકારોના રોકાણ પર પાણી ફેરવી શકે છે. એટલે કોલવેરા હિલસ્ટેશનને ઉત્તમ પ્રવાસન બનવામાં અનેક રુકાવટ લાવશે. કદાચ કોલવેરા કરતા વિલ્સન હિલ જ ઉત્તમ છે નો પ્રચાર કરશે. જેમ વિવિધ ઓનલાઈન બેટિંગ ગેમમાં કરોડો કમાવવા કલાકારો, યુટ્યુબર્સ, ઈન્ફ્લુએન્સર્સને તગડી રકમ આપી ભાડાના ટટ્ટુ બનાવી લોકોના કરોડો સેરવી લીધા તેવો ઘાટ અહીં થઈ શકે છે.
કોલવેરાને ગુજરાતનું ગૌરવ બનાવીએ…
કોલવેરા ડુંગર અને કોલક નદી ગુજરાતની કુદરતી અને સાંસ્કૃતિક ધરોહર છે. આ સ્થળને સાચવવા અને વિકસાવવા સરકારે આ પગલાં લેવા જોઈએ:
- નદીની શુદ્ધતા: ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ રોકવા કડક નિયમો અને નદી સફાઈ અભિયાન શરૂ કરવું.
- સલામતી: જોખમી રસ્તાને પહોળો કરી ટ્રાફિક વ્યવસ્થા સુધારવી.
- પવિત્રતા: માવલી માતાના દેવસ્થાનકની ગરિમા જાળવવા સુરક્ષા ચેકપોસ્ટ અને જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કરવું.
- પારદર્શિતા: વન વિભાગની વૃક્ષારોપણ ઝુંબેશની વિગતો જાહેર કરી શંકાઓ દૂર કરવી.
- નીતિ: રોકાણકારોના હિતોને બદલે સ્થાનિકોની આસ્થા અને પર્યાવરણનું રક્ષણ પ્રાથમિકતાએ રાખવું.
કોલવેરા હિલ સ્ટેશન ગુજરાતના પ્રવાસન ક્ષેત્રે નવી ઊંચાઈઓ સર કરવા સજ્જ છે, પરંતુ તેની સફળતા સ્થાનિક આદિવાસીઓની આસ્થા, પર્યાવરણની જાળવણી અને પ્રવાસીઓની સુરક્ષા પર નિર્ભર છે. સરકાર, સમાજ અને પ્રવાસીઓએ સાથે મળીને આ સ્થળની પવિત્રતા અને સૌંદર્યને સાચવવું જોઈએ, જેથી કોલવેરા ગુજરાતનું સાચું ગૌરવ બની રહે.
