વલસાડ જિલ્લાના ધરમપુર તાલુકાના રમણીય વિલ્સન હિલની ગોદમાં, એક એવું પૌરાણિક મંદિર આવેલું છે જે સદીઓથી લોકવાયકાઓ અને અખૂટ આસ્થાના તાણાવાણામાં ગૂંથાયેલ છે. આ કોઈ ભવ્ય ઇમારત નથી, પરંતુ એક સાધારણ ઘાસની ઝૂંપડી છે – છતાં તેની સાથે જોડાયેલી દિવ્ય શ્રદ્ધા તેને અનેક કિલોમીટર દૂરથી શ્રદ્ધાળુઓને ખેંચી લાવે છે.
ધરમપુરથી આશરે 30 કિલોમીટર દૂર આવેલા આ સ્થળની આસપાસ દત્ત મંદિર અને શંકર ધોધ જેવા અન્ય દેવસ્થાનો પણ આવેલા છે, જે આ પ્રદેશના આધ્યાત્મિક મહત્વમાં વધારો કરે છે.
જ્યાં દેવોએ સ્વયં કર્યું છે નિર્માણ અને પેઢીઓનો વારસો શ્વાસ લે છે!
સ્થાનિક લોકવાયકા મુજબ, આ વરુણ દેવનું મંદિર મનુષ્ય દ્વારા નહીં, પરંતુ સ્વયં દેવો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું છે. આ જ કારણ છે કે આજે પણ લાખો પ્રયાસો છતાં તેનું પાકું ચણતર કરી શકાતું નથી. કેટલાક લોકો તો એવું પણ માને છે કે આ મંદિર 800 વર્ષથી પણ વધુ પ્રાચીન છે, જે તેની ઐતિહાસિકતા અને ગહનતા દર્શાવે છે.
આ મંદિરની પૂજા-અર્ચનાનો ભાર ગણેશભાઈ રામાભાઈ કુંવર જેવા પૂજારીના ખભા પર છે, જેમના પરિવારે અનેક પેઢીઓથી આ પવિત્ર કાર્યની જવાબદારી નિભાવી છે. પૂજારી ગણેશભાઈ રામાભાઈ કુંવર પોતે જણાવે છે કે, મંદિરની અંદર, વરુણ દેવ સ્વરૂપે કેટલાક પથ્થરો બિરાજમાન છે. આ પથ્થર સ્વરૂપે બિરાજમાન વરુણ દેવને કંકુનો ખાસ અભિષેક કરવામાં આવે છે, જે આ પૂજા વિધિનું એક આગવું પાસું છે. આ પથ્થરો પર એક વિશેષ પાઘડી રાખવામાં આવે છે, જે વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર, પૂજારી કુંવર પરિવાર દ્વારા બદલવામાં આવે છે, જે આ પવિત્ર સ્થળની દિવ્યતા અને અનોખી પરંપરાનો જીવંત પુરાવો છે.
વરુણ દેવ પ્રત્યે અહીંના આદિવાસી ખેડૂતોની શ્રદ્ધા અતૂટ છે. દર વર્ષે ચોમાસા પહેલા, આસપાસના ગામોમાંથી આદિવાસી સમુદાયના લોકો ભેગા થઈને અહીં વરસાદના દેવતાને રીઝવવા આવે છે. તેમની દ્રઢ માન્યતા છે કે આ પૂજા બાદ જ ધરતી પર કૃપા વરસે છે અને ડાંગરના પાક માટે જરૂરી વરસાદ થાય છે.
નવાઈની વાત તો એ છે કે, જ્યારે ડાંગર માટે પૂરતો વરસાદ વરસી જાય છે, ત્યારે વરસાદને વિરામ લેવા માટે પણ અહીં ફરીથી પૂજા કરવામાં આવે છે. તો અનેક લોકોએ માનેલી માનતા પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક પુરી થાય છે – જાણે કે પ્રકૃતિ અને માનવ વચ્ચેનો આ સંવાદ આ મંદિરમાંથી જ શરૂ થતો હોય!
ચમત્કારિક ઘટનાઓનો જીવંત ઇતિહાસ:
આ મંદિર સાથે અનેક ચમત્કારિક ઘટનાઓ પણ જોડાયેલી છે. લોકવાયકા મુજબ, એક સમયે ધરમપુરના રાજા પણ અહીં માથું ટેકવવા આવતા હતા. કહેવાય છે કે, એક વખત રાજાએ અહીંના બે પૂજારીઓને બંદી બનાવી, ધરમપુર ખાતે જમીનમાં દાટી દીધા હતા. પરંતુ, વરુણ દેવની કૃપાથી, તે પૂજારીઓ અદ્ભુત રીતે સલામત બહાર નીકળી શક્યા અને ફરી આ પવિત્ર સ્થળ સુધી પહોંચી શક્યા. આ ઘટના આજે પણ વરુણ દેવની શક્તિ અને તેમના ભક્તો પ્રત્યેની કૃપાની સાક્ષી પૂરે છે.
પરંતુ આ મંદિર સાથે જોડાયેલી સૌથી હૃદયસ્પર્શી અને ભાવનાત્મક ઘટના તો ત્યારે બને છે, જ્યારે અહીંના મુખ્ય પૂજારીનું અવસાન થાય છે. લોકવાયકા મુજબ, જ્યારે પણ મુખ્ય પૂજારીની અંતિમવિધિ સમયે અગ્નિસંસ્કાર અપાય છે, ત્યારે આકાશમાંથી અચૂક વરસાદ વરસે છે! જાણે કે વરુણ દેવ પણ પોતાના પરમ ભક્તની વિદાય પર પોતાના આંસુ સારે છે, અને આકાશ પણ આ દિવ્ય આત્માને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવા વર્ષા સ્વરૂપે વરસે છે.
વિલ્સન હિલનું આ વરુણ દેવ મંદિર માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ નથી, પરંતુ તે આદિવાસી સંસ્કૃતિ, પ્રકૃતિ પ્રત્યેની શ્રદ્ધા, અદભૂત ચમત્કારો અને જીવંત ઇતિહાસનો સંગમ છે. આ ઘાસની ઝૂંપડીમાં સમાયેલી આસ્થાની શક્તિ, આજે પણ લાખો લોકોના હૃદયને સ્પર્શે છે અને તેમને પ્રકૃતિના અદભૂત રહસ્યો પર વિશ્વાસ કરવા પ્રેરિત કરે છે.
