વાપી નજીક આવેલી રાતા પાંજરાપોળમાંથી મૃત પશુઓના મૃતદેહના નિકાલ સંબંધિત એક વિડિયોએ ગુજરાતમાં પશુપ્રેમીઓ અને સામાન્ય જનતામાં ભારે રોષ અને આક્રોશ ફેલાવ્યો છે. આ વિડિયોમાં, મૃત પશુઓને અમાનવીય રીતે ખુલ્લામાં ફેંકી દેવામાં આવ્યા હોવાનું અને તેમના ચામડા કાઢી લેવામાં આવ્યા હોવાનું જોવા મળે છે. બીજી તરફ, પાંજરાપોળના સંચાલકો આ પ્રક્રિયાને “આર્ય પદ્ધતિ” ગણાવીને પોતાનો બચાવ કરી રહ્યા છે અને તેને કોઈ પણ પ્રકારની ક્રૂરતા માનવાનો ઇનકાર કરી રહ્યા છે. આ અહેવાલ આ સમગ્ર ઘટનાક્રમની ગંભીરતા, સંચાલકોના બચાવ, કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને નૈતિક જવાબદારીઓની તટસ્થ છણાવટ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેથી વાસ્તવિકતા અને ગેરસમજ વચ્ચેનો ભેદ સ્પષ્ટ થઈ શકે.
વાયરલ થયેલા વિડિયોમાં જોઈ શકાય છે કે એક ટ્રેક્ટર મૃત પશુઓના મૃતદેહને પાંજરાપોળના ગેટની બહાર ખુલ્લા મેદાનમાં ફેંકી રહ્યું છે. આ મેદાનમાં અગાઉથી જ અનેક મૃતદેહો પડેલા છે, આસપાસ કુતરાઓ આ મૃતદેહનું માંસ ખાઈ રહ્યા છે. કેટલાક મૃતદેહો પરથી ચામડું કાઢી લેવામાં આવ્યું હોવાના નિશાન સ્પષ્ટ દેખાય છે. આ દ્રશ્યો ચોક્કસપણે વિચલિત કરનારા છે અને પશુ કલ્યાણના નામે ચાલતી પ્રવૃત્તિઓ પર સવાલ ઉભા કરે છે.
આ ઘટના અંગે સ્પષ્ટતા કરતા પાંજરાપોળના સંચાલકે જે જણાવ્યું, તે મુજબ તેઓ આ પ્રક્રિયાને “આર્ય પદ્ધતિ” ગણાવે છે, જેમાં મૃત પશુઓના શરીરનો નિકાલ એ રીતે કરવામાં આવે છે કે તેના કોઈપણ અંગનો બગાડ ન થાય.
- તેમનો દાવો છે કે મૃત પશુઓના ચામડા અને હાડકાંનો ઉપયોગ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ અને મેડિકલ હેતુઓ માટે થાય છે અને આ પ્રવૃત્તિ પ્રાણી ક્રૂરતાના કાયદા હેઠળ આવતી નથી.
- તેઓ જણાવે છે કે કાયદો જીવંત પ્રાણીઓ પ્રત્યેની ક્રૂરતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જ્યારે મૃત પશુઓનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવો એ હિન્દુ ધર્મમાં પણ માન્ય છે.
- તેઓ આ પ્રક્રિયાને જીવદયાનો જ એક ભાગ ગણાવે છે, કારણ કે તેનાથી મૃત પશુઓના અંગોનો ઉપયોગ થાય છે અને બગાડ અટકાવવામાં આવે છે.
- તેમનું કહેવું છે કે આ પ્રક્રિયામાં કોઈ ક્રૂરતા થતી નથી અને ખોટા વીડિયો બનાવીને તેમને બદનામ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
પ્રાણી ક્રૂરતા અધિનિયમ અને મૃતદેહના નિકાલના નિયમો….
સંચાલકોના દાવા અને કાયદાકીય વાસ્તવિકતા વચ્ચેના તફાવતને સમજવો જરૂરી છે.
પ્રાણી ક્રૂરતા નિવારણ અધિનિયમ, 1960 (The Prevention of Cruelty to Animals Act, 1960): આ કાયદો મુખ્યત્વે જીવંત પ્રાણીઓ પ્રત્યે થતી ક્રૂરતા અને યાતનાને અટકાવવા માટે છે. જીવંત પ્રાણીને ઈજા પહોંચાડવી, મારવું, અથવા તેની સાથે નિર્દયતાભર્યું વર્તન કરવું એ કાયદા હેઠળ ગુનો છે.
મૃત પશુઓના મૃતદેહના નિકાલ અંગેના નિયમો સીધા પ્રાણી ક્રૂરતા અધિનિયમ હેઠળ આવતા નથી, પરંતુ તે પર્યાવરણીય સંરક્ષણ કાયદા અને સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓના આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા સંબંધિત નિયમો હેઠળ આવે છે.
મૃતદેહોને ખુલ્લામાં ફેંકી દેવા એ ગંભીર બેદરકારી છે. આનાથી પર્યાવરણનું પ્રદૂષણ થાય છે, દુર્ગંધ ફેલાય છે, રોગચાળો ફેલાવવાનો ભય રહે છે અને જાહેર આરોગ્યને જોખમ ઊભું થાય છે.
મૃત પશુઓનું ચામડું કાઢવું એ એક આર્થિક પ્રવૃત્તિ છે અને કાયદેસર છે, પરંતુ આખી પ્રક્રિયા યોગ્ય આરોગ્ય અને સ્વચ્છતાના નિયમોનું પાલન કરીને નિર્ધારિત સ્થળે જ થવી જોઈએ. ખુલ્લામાં મૃતદેહ ફેંકી દઈને ચામડું કાઢવું એ નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે અને બેદરકારી દર્શાવે છે.
આ વિવાદમાં સંચાલકનો “આર્ય પદ્ધતિ” નો બચાવ આંશિક રીતે યોગ્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે યોગ્ય નથી. મૃત પશુઓના શરીરના ભાગોનો ઉપયોગ કરવો એ ક્રૂરતા નથી, પરંતુ આ પ્રવૃત્તિ જે રીતે કરવામાં આવી છે તે ચોક્કસપણે બેદરકારી અને ગેરવ્યવસ્થા સૂચવે છે.
મૃતદેહોને ખુલ્લામાં ફેંકી દેવા એ કોઈ પણ સંજોગોમાં “આર્ય પદ્ધતિ” કે કોઈ પણ ધાર્મિક પદ્ધતિ નથી. આ એક પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય માટે જોખમી પ્રવૃત્તિ છે. પાંજરાપોળના સંચાલક તરીકે તેમની જવાબદારી છે કે તેઓ મૃત પશુઓનો નિકાલ યોગ્ય, સ્વચ્છ અને નિયમો મુજબની જગ્યાએ કરે. આ બેદરકારીને ક્રૂરતા ન ગણી શકાય, પરંતુ તે એક ગંભીર ગુનો અને વહીવટી નિષ્ફળતા છે.
જે વ્યક્તિ જીવદયાના નામે કરોડોનું દાન ઉઘરાવે છે અને અન્ય લોકો સામે પ્રાણી ક્રૂરતાના કાયદાનો ઉપયોગ કરે છે, તે જ વ્યક્તિ પોતાના સંચાલન હેઠળની સંસ્થામાં આવી બેદરકારી દાખવે તે દંભપૂર્ણ લાગે છે. આ ઘટના મૃત પશુઓના ચામડા અને અન્ય અંગોના વેચાણમાંથી થતી કમાણી અને જીવદયાના નામે થતા દાનના દુરુપયોગ અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઉભા કરે છે.
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં તટસ્થ તપાસ થવી અત્યંત જરૂરી છે. તપાસમાં માત્ર પ્રાણી ક્રૂરતાના પાસાં જ નહીં, પરંતુ પાંજરાપોળના સંચાલન, નાણાકીય વ્યવહારો અને મૃત પશુઓના મૃતદેહના નિકાલની પ્રક્રિયાને લગતા તમામ પાસાઓની પણ છણાવટ થવી જોઈએ. સંચાલકોના દાવાઓને કાયદાકીય માર્ગદર્શિકાના આધારે ચકાસવા અને જો કોઈ ગુનો સાબિત થાય તો કડક કાર્યવાહી કરવી એ સમયની માંગ છે.
આ ઘટના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સંચાલકોનો બચાવ ભલે “આર્ય પદ્ધતિ” પર આધારિત હોય, પરંતુ મૃતદેહોનો નિકાલ જે રીતે કરવામાં આવ્યો છે તે તેમની ગંભીર બેદરકારી દર્શાવે છે. આ ઘટના જીવદયાના નામે થતી છેતરપિંડીને અટકાવવા અને પશુ કલ્યાણના ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે એક મોટો પડકાર છે.
