હવાનું પ્રદૂષણ: ગુજરાતના શહેરોમાં ચમકારો અને ચેતવણીની સાથેની કથા!
22 ઓક્ટોબર, 2025ની સાંજે 7:42 PM IST સમયે, ગુજરાતના શહેરોમાં હવાની ગુણવત્તા (AQI)ની સ્થિતિ એક રંગીન ચિત્ર રજૂ કરે છે—જ્યાં આશાની કિરણો અને ચિંતાના વાદળો એકસાથે ફેલાયેલા છે! છેલ્લા ચાર દિવસના ડેટા (18 ઓક્ટોબરથી 22 ઓક્ટોબર) પર નજર કરીએ તો, વાપી, અંકલેશ્વર, અમદાવાદ, સુરત, અને વટવા જેવા શહેરોમાં હવાનું પ્રદૂષણ એક સાહસિક કથા જેવું બની રહ્યું છે.
22 ઓક્ટોબરે વાપીનો AQI 118 (મોડરેટ) પર આવી, જે 21 ઓક્ટોબરના 255 (ખરાબ)થી નોંધપાત્ર સુધારો દર્શાવે છે—જાણે પ્રકૃતિએ શ્વાસ લેવાની છૂટ આપી! અમદાવાદ 139 (મોડરેટ) પર સ્થિર થયું, જે 21 ઓક્ટોબરના 192થી થોડું સારું છે. સુરત (157) અને વટવા (103) પણ મોડરેટ શ્રેણીમાં રહીને લોકોને રાહત આપી રહ્યા છે. આ સુધારો પ્રદૂષણ નિયંત્રણના પ્રયાસોની ઝલક જરૂર બતાવે છે.
પરંતુ, અંકલેશ્વર માટે 22 ઓક્ટોબરનો ડેટા અપૂર્ણ છે, જ્યારે 21 ઓક્ટોબરે તેની 225 (ખરાબ)ની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે, જે લાંબા સમયના સંપર્કથી શ્વાસની સમસ્યાઓનું જોખમ વધારે છે. 21 ઓક્ટોબરે વટવા (200) અને સુરત (192) પણ ખરાબની નજીક હતા, જે ચેતવણીનો સંકેત આપે છે. જો હવામાન અથવા પ્રદૂષણના સ્ત્રોતોમાં ફેરફાર ન થાય, તો આગામી દિવસોમાં સ્થિતિ ખરાબ થઈ શકે!
AQI 101-200 (મોડરેટ) ફેફસાં અને હૃદય રોગથી પીડિતો માટે હતાશાજનક છે, જ્યારે 201-300 (ખરાબ) લાંબા સમયના એક્સપોઝરથી સૌ માટે જોખમી છે. નાગરિકોને ભારે ટ્રાફિક અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારો ટાળવા, માસ્ક પહેરવા, અને શુદ્ધ હવાના વિસ્તારોમાં સમય પસાર કરવાની સલાહ છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, 22મી ઓક્ટોબરની સ્થિતિ એક આશાનુ કિરણ લઈને આવી છે, પરંતુ સરકાર અને સ્થાનિક સંસ્થાઓને પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે ઝડપી પગલાં લેવાની જરૂર છે—જાણે ગુજરાતનું આકાશ ફરીથી નીલું થાય! શું આપણે મળીને આ હવાને સ્વચ્છ અને સ્વસ્થ બનાવી શકીએ? આપના પ્રયાસોથી આ કથા સફળ બની શકે!
‘કેમિકલ હબ’ તરીકે જાણીતા વાપી માં 20 ઓક્ટોબરના રોજ મહત્તમ AQI 291 નોંધાયો, જે ‘ખરાબ’ કેટેગરીની ટોચ પર છે અને ‘ખૂબ જ નબળી’ કેટેગરીની નજીક છે. આ સ્તર સંવેદનશીલ લોકો માટે શ્વાસની બીમારીઓ અને હૃદયરોગનું જોખમ વધારે છે.
વડોદરા નજીક આવેલા નંદેસરી માં 22 ઓક્ટોબરના રોજ AQI 303 નોંધાયો, જે સીધો ‘ખૂબ જ નબળી’ (Very Poor) શ્રેણીમાં આવે છે.
અંકલેશ્વરનો AQI 225 ‘ખરાબ’ હતો, જ્યારે અમદાવાદના ઔદ્યોગિક વિસ્તાર વટવા GIDC માં દિવાળીના સમયે AQI 320 સુધી પહોંચી ગયો હતો.
ગુજરાતમાં હવાની ગુણવત્તાનું ચિત્ર બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. એક તરફ, અમદાવાદ જેવા શહેરોમાં હવા ‘મધ્યમ’ સ્તર પર પાછી આવી છે, જે રાહતની વાત છે. બીજી તરફ, વાપી, અંકલેશ્વર, વટવા અને નંદેસરી જેવા ઔદ્યોગિક કેન્દ્રોમાં હવા હજી પણ ગંભીર સ્તરે પ્રદૂષિત છે. ‘ખૂબ જ નબળી’ કેટેગરીમાં AQI નો પ્રવેશ જાહેર આરોગ્ય માટે સીધો ખતરો છે. વહીવટી તંત્ર અને ઔદ્યોગિક એકમોએ હવાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે તાત્કાલિક અને કડક પગલાં લેવાની જરૂર છે. સંવેદનશીલ નાગરિકોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ આવા પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં બહારની પ્રવૃત્તિઓ મર્યાદિત કરે.
